Thiếu tướng, PGS.TS Phạm Ngọc Lãng cho rằng Việt Nam cần thành lập các trung tâm thử nghiệm để phát triển, hoàn thiện thiết bị bay không người lái (UAV).
PGS.TS Phạm Ngọc Lãng là chuyên gia trong lĩnh vực hàng không – vũ trụ, viễn thám và máy bay không người lái. Ông từng là Phó chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, và hiện là Chủ tịch Hội hàng không – vũ trụ Việt Nam (VASA).
Trao đổi với VnExpress, ông Lãng cho hay Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn từ sự phát triển của kinh tế tầm thấp, nhưng để làm chủ lĩnh vực cần đầu tư và tạo môi trường thử nghiệm cho các sản phẩm UAV phát triển.
– Ông đánh giá thế nào về tiềm năng phát triển kinh tế tầm thấp của Việt Nam?
– Ở Việt Nam chưa có một định nghĩa thống nhất về giới hạn độ cao của kinh tế tầm thấp. Tuy nhiên, theo tôi, đây là các hoạt động kinh tế diễn ra ở độ cao dưới 5.000 m, nơi Việt Nam cần có cơ chế quản lý và bảo đảm an toàn phù hợp.
Tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới, các nhà khoa học, nhà đầu tư và tập đoàn lớn đều nhận định dư địa phát triển của nền kinh tế tầm thấp trên thế giới vô cùng lớn, quy mô không chỉ dừng ở mức 4,6 tỷ USD như một số dự báo, mà có thể còn lớn hơn nhiều lần.
Kinh tế tầm thấp đang tạo ra giá trị rất lớn và mở ra nhiều cơ hội mới. Việt Nam cũng không đứng ngoài cuộc chơi. Chúng ta đã có chuẩn bị để khi các dự đoán về nền kinh tế tầm thấp ứng nghiệm có thể ứng dụng ngay vào đất nước mình.
– Việc Chính phủ đưa công nghệ hàng không – vũ trụ vào nhóm công nghệ chiến lược sẽ tạo ra cơ hội nào cho Việt Nam trong lĩnh vực?
– Hàng không – vũ trụ là lĩnh vực rất cao, tổng hợp nhiều ngành khoa học khác nhau và là một trong những ngành chúng ta phải tập trung, bởi nó là lĩnh vực mũi nhọn của thế giới.
Với UAV, cần nhìn rộng hơn một chiếc máy bay. UAV chỉ là phương tiện. Những dữ liệu mà UAV mang lại, cũng như giá trị công nghệ sau khi được ứng dụng, mới là nền tảng quan trọng. UAV giúp chúng ta thu thập thông tin. Nhưng việc xử lý, tập hợp và chuyển dữ liệu đó thành thứ có ích cho doanh nghiệp, người dân và đất nước mới là điều cần làm và phải đầu tư mạnh.
– Việt Nam đã làm chủ được những gì trong chế tạo UAV?
– Chúng ta đã làm chủ khá nhiều. Khoảng 17 năm trước, chúng tôi được giao một nhiệm vụ, cũng là đề tài khoa học cấp Nhà nước đầu tiên về UAV.
Chúng tôi sau đó nghiên cứu được 6 mẫu máy bay không người lái. Mẫu lớn nhất có sải cánh 22 m, đặt tên HS-6L. Nó sử dụng động cơ Rotax 914, tương tự loại động cơ trên UAV MQ-9 của Mỹ, giúp máy bay có thể bay liên tục 35 giờ, với hành trình bay khoảng 4.000 km.
Về cơ bản, chúng ta làm được nhiều thứ, ví dụ toàn bộ phần cơ khí, điều khiển hay các phần liên quan đến ứng dụng. Tất nhiên, có nhiều thứ chúng ta chưa làm được và phải nhập khẩu, như động cơ và một số linh kiện điện tử.
Với UAV, vật liệu cũng là một thành phần quan trọng và là lĩnh vực chúng ta cần tiếp tục đầu tư.
– Trong quá trình đó, đâu là khó khăn, thách thức khi làm chủ công nghệ?
– Chúng ta thiếu nhân lực khoa học. Nhiều bạn trẻ học rất giỏi, nhưng có xu hướng thích những ngành có điều kiện tốt hơn, như tài chính, ngân hàng. Trong khi đó, những người có năng lực về toán học và tư duy nên được khuyến khích theo đuổi khoa học cơ bản, vốn vất vả, đòi hỏi thời gian dài, nhưng vô cùng quan trọng với đất nước.
Trước đây, thu nhập của đội ngũ làm khoa học tại các viện nghiên cứu rất thấp. Có những cán bộ tốt nghiệp ở nước ngoài về, lương khởi điểm khoảng 2,8 triệu đồng. Từ khi có Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị, điều kiện và tinh thần của đội ngũ trí thức đã tốt lên rất nhiều. Họ cảm thấy được ghi nhận và yên tâm hơn khi tham gia làm những việc mới.
Trong lĩnh vực hàng không – vũ trụ, có những công nghệ và thiết bị không dễ tiếp cận, quá trình nghiên cứu, phát triển gặp khó khăn. Vì vậy, người làm khoa học cần được che chở, tạo điều kiện để mạnh dạn “vượt rào”.
– Vậy chúng ta cần làm gì để tạo điều kiện cho doanh nghiệp và nhà khoa học?
– Đầu tiên là tạo điều kiện về con người. Thứ hai là cơ chế chính sách. Thứ ba là phải bảo vệ những người làm khoa học – công nghệ để họ “dám làm hơn”.
Có những việc mà nếu nhiều thủ tục ràng buộc quá sẽ rất khó thực hiện. Để hoàn thiện một mẫu UAV phải có khoảng 1.000 lần bay, nhưng chúng ta chưa có điều kiện làm được điều đó. Vì vậy, chúng tôi đang đề nghị thành lập các trung tâm thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), cho phép các bên đưa sản phẩm đến bay thử để hoàn thiện sản phẩm của mình.
Hiện Việt Nam chưa có môi trường như vậy nên việc phát triển UAV còn khó khăn. Nhưng cũng phải nhìn nhận đây là vấn đề nhạy cảm nên cần tiến hành thận trọng.
Sự phát triển của kinh tế tầm thấp mở ra cơ hội lớn. Nhưng muốn nắm bắt được, phải nhanh chóng đào tạo nguồn nhân lực. Chúng tôi đang tập hợp trí thức trẻ và đào tạo phi công tham gia vào công cuộc này. Mục tiêu là tạo môi trường hợp tác thực chất để cùng nghiên cứu, ứng dụng, thiết kế, chế tạo và từng bước làm chủ sản phẩm, thiết bị, hệ thống công nghệ hàng không – vũ trụ.
– Khi UAV trở nên phổ biến, có cần định danh và quản lý như các loại phương tiện giao thông?
– Rất nên và rất cần. Việc quản lý giúp lĩnh vực tốt lên, cũng là để xã hội an toàn hơn. Chúng tôi từng khuyến nghị với cơ quan chức năng về việc đặt định danh cho từng chiếc UAV.
Để định danh UAV, cần quan tâm đến các thông số quan trọng như tầm cao, tầm bay và khả năng mang tải trọng có ích. Trong tương lai, cũng rất nên có cơ chế khai báo danh tính khi những chiếc UAV cất cánh.
Quản lý chặt chẽ UAV không có nghĩa làm mọi thứ trở nên trì trệ. Hiện nay, việc đăng ký bay đã có thể thực hiện trực tuyến, không còn khó khăn như trước. Tuy nhiên, cấp phép phải đi kèm điều kiện. Chúng ta cần đào tạo người điều khiển, quản lý phương tiện và kiểm tra xem phương tiện đó có an toàn hay không.
(Theo Vnexpress)
